16 september 2019
Inspiratie Ruimte en energie

Participatie in de energietransitie, wanneer en waarover?

Nederland staat aan de vooravond van grote veranderingen in de energiehuishouding. De samenleving aanschouwt die tendens soms met argusogen. Want hebben inwoners en ondernemers wel een stem in deze omwenteling? Wat de invloed is van participatie en wat het resultaat is van bepaalde keuzes, stond centraal tijdens het Themacafé Energie van 16 september.

Gemeente Noordwijk en Holland Rijnland namen gezamenlijk het initiatief om het recente Themacafé in restaurant De Witte Raaf in Noordwijk te organiseren. ‘Een avond die helpt bij de meningsvorming rond de energietransitie’, legde de Noordwijkse wethouder Sjaak van den Berg uit in zijn welkomstwoord. Gespreksleider Jan Sjerps, strategisch partner voor Noordwijk, benadrukte het belang van het meekrijgen van samenleving en inwoners bij de grote opgaven. Daarbij introduceerde hij tegelijk de twee sprekers van de avond. ‘Sanne Akerboom is gepromoveerd op participatie bij windparken. In het verleden is de communicatie tussen gemeenten en inwoners hierbij vaak slecht gelopen.. Sanne kan ons hierbij helpen. Daarnaast laat Mart Lubben ons, aan de hand van het door zijn organisatie ontwikkelde Energietransitiemodel, zien welke keuzes, welke  besparingen of duurzame opwekking opleveren.’

Jeroen Ververs, beleidsadviseur bij Holland Rijnland, schetste in vogelvlucht hoe actueel beide thema’s zijn. Want als voortvloeisel uit het Nationale Klimaatakkoord, moeten dertig regio’s  in Nederland een Regionale Energie Strategie (RES) opstellen. ‘In 2017 ondertekenden we met achttien partijen het Regionaal Energieakkoord. Dat vormen we nu om tot een RES. En daar gaan we het nodige van merken in landschap en gebouwde omgeving.’

Daarna was het woord aan Akerboom. In sneltreinvaart nam zij de aanwezigen mee in de wijze waarop participatie in Nederland in het algemeen is georganiseerd en in het bijzonder bij de energietransitie. En dat dat zeker niet altijd goed geregeld is, bleek uit een kleine selectie nieuwberichten over burgers die in het geweer komen tegen de aanleg van windmolenparken. Soms  escaleert dat zodanig, dat zelfs gesproken wordt van extremistisch verzet. ‘Waarom voelen burgers zich niet gehoord?’, was de retorische vraag die Akerboom de aanwezigen voorlegde.

Door zich niet gehoord te voelen, groeide de weerstand. Zo veranderde het bekende NIMBY (Not in my backyard) in BANANA (Built absolutely nothing anywhere near anything). Cruciaal bij participatie bij de energietransitie zijn volgens Akerboom het tijdstip en datgeen waarop kan worden gereageerd. Wat er veelal gebeurd, is dat er een conceptbesluit wordt genomen waarop door middel van zienswijzen kan worden gereageerd. Vaak zijn deze concepten stevig onderbouwd. De stukken bevatten nut en noodzaak, alternatievenonderzoek, MER, onderbouwing van gemaakte keuzes, et cetera. De gronden waarop meestal wordt geprotesteerd, zoals overlast door slagschaduw, geluid of horizonvervuiling, zijn hierbij vaak al een gepasseerd station. De ingediende zienswijzen die daarmee verband houden, worden dan ook vaak niet gehonoreerd. Met als gevolg dat mensen zich niet gehoord voelen.

Maar het kan ook anders, illustreerde Akerboom aan de hand van enkele voorbeelden. Welcome in my backyard (WIMBY), ontstaat bij vroegtijdige betrokkenheid. Wanneer burgers eigenaar worden in de energietransitie, als ze – binnen gestelde kaders – kunnen meebeslissen over waar, welke energie wordt opgewekt en wellicht ook waar zij zelf gaan opwekken en leveren.

Na een korte pauze was het Mart Lubben van Quintel Intelligence die een inkijkje gaf in het Energietransitiemodel (ETM) dat Quintel ontwikkelde. ‘Wat ik merk, is dat er over de energietransitie veel gesprekken worden gevoerd die weinig feitelijk zijn. Met ons model willen we zicht krijgen op de vraag “wat, als”. Daarbij leggen we het jargon vast om een goede discussie te kunnen voeren.

Het computermodel leek op een groot mengpaneel waarbij naar believen aan de knoppen kan worden gedraaid tot het gewenste resultaat is bereikt.  Het ETM laat bijvoorbeeld zien wat de opbrengst is in energiebesparing en CO2-reductie als alle inwoners of een deel daarvan isolatie neemt of als op alle woningen en bedrijven zonnepanelen worden geïnstalleerd. Om gevoel te krijgen met het model, mochten aanwezigen de wildste suggesties doen om tot CO2-reductie te komen. En dat varieerde van een kerncentrale bouwen tot het plaatsen van een groot aantal windmolens. Bij elke ingreep liet het model zien wat het effect was op het energiesysteem, CO2-uitstoot en kosten .

Na deze unserious game was het tijd voor een serious game. Welke ingrepen zijn realistisch en wat leveren ze op? Hoewel serieuzer van toon, liepen ook hier de suggesties sterk uiteen. ‘Maar’, zo waarschuwde Lubben al vooraf, ‘het is niet dat we hier vanavond invulling gaan geven aan de energietransitie. We willen vooral de discussie hierover een paar lagen meer verdieping geven.’

En met die verdieping gingen de deelnemers aan het eind van het Themacafé nog met elkaar in gesprek. Maar niet voordat Jan Sjerps vanuit Noordwijk de oproep deed om dit Themacafé vooral een vervolg te geven in de eigen gemeente, in samenwerking met Holland Rijnland. 

Presentatie Sanne Akerboom 'Participatie in de energietransitie' 16 september 2019

Presentatie Mart Lubben (Quintel) 'Holland Rijnland in het Energietransitiemodel' 16 september 2019

Illustratie van ronddraaiende windmolen

Op naar Neutraal

De dertien gemeenten van de regio Holland Rijnland, de provincie Zuid-Holland, de Omgevingsdienst West-Holland, het hoogheemraadschap van Rijnland en Holland Rijnland zetten hun schouders onder de energietransitie. De ondertekenende partijen werken samen aan de regionale ambitie om in 2050 een energieneutrale regio te zijn.

Waarom een energieakkoord?